Koha e parashikuar e leximit: 5 minuta
20 maj 2025
Mësimi i gjuhëve të reja e ndryshon fizikisht trurin tuaj dhe rrit aftësitë tuaja njohëse. Por çfarë ndodh realisht në tru dhe a ju bën vërtet më të zgjuar të folurit e shumë gjuhëve?
Ka shumë arsye për të mësuar një gjuhë të re. Mund të jetë për punë, një interes dashurie ose një interes personal në kulturën ose njerëzit e një rajoni. Hulumtimet tregojnë se të mësuarit e gjuhëve i sjell dobi edhe shëndetit tuaj të përgjithshëm të trurit.
Të mësuarit e një gjuhe të re është si të stërvitni trurin tuaj. Ashtu si muskujt forcohen me stërvitjen fizike, rrugët nervore në tru riformësohen kur mësoni një gjuhë të re.
Kjo është ajo që nënkuptojnë neuroshkencëtarët kur thonë se njerëzit që flasin shumë gjuhë e përpunojnë informacionin ndryshe nga ata që flasin një gjuhë. Por çfarë ndodh vërtet në tru kur mësoni një gjuhë të re dhe a ju bën kjo më të zgjuar?
Cilat janë zonat gjuhësore të trurit?
Para se të kalojmë te këto pyetje, ja disa informacione bazë rreth asaj se si gjuha kërkon shumë pjesë të ndryshme të trurit.
Përpunimi i gjuhës përfshin dy qarqe kryesore – një për perceptimin dhe prodhimin e tingullit, i cili formon themelin e gjuhës, dhe një tjetër për zgjedhjen e tingujve të gjuhës që do të përdoren, tha Arturo Hernandez, një neuroshkencëtar në Universitetin e Hjustonit, SHBA.
Ne kemi nevojë për zona shqisore si korteksi dëgjimor për të përpunuar tingujt e të folurit, dhe kemi nevojë për rrjetet motorike të gjera të trurit për të koordinuar muskujt e përfshirë në të folur, siç janë ato për kontrollin e gjuhës, buzëve dhe kordave vokale.
Kjo është e vërtetë për të gjitha gjuhët, por ndryshimet në zonat e ‘përpunimit më të lartë’ të trurit janë të nevojshme për të mësuar një gjuhë të re.
Për shembull, zona e Brocës e vendosur në lobin frontal është kryesisht përgjegjëse për sintaksën – mënyrën se si i strukturojmë fjalitë. Ndihmon në ndërtimin e fjalive gramatikisht të sakta dhe në kuptimin e strukturës së fjalisë.
Zona e Brocës është gjithashtu çelësi për prodhimin e të folurit dhe lehtëson kontrollin motorik të nevojshëm për artikulimin e fjalëve. Rajone të tjera të trurit si zona e Wernicke luajnë një rol të rëndësishëm në kuptimin e fjalorit dhe rikthimin e fjalëve. Ndihmon në kuptimin e kuptimit të fjalëve dhe ruajtjen e tyre në kujtesën afatgjatë.
Si e ndryshon fizikisht trurin një gjuhë e re?
Një studim gjerman në vitin 2024 mati aktivitetin e trurit të refugjatëve sirianë para, gjatë dhe pasi ata mësuan gjuhën gjermane.
Ai zbuloi se truri i njerëzve rilidhej ndërsa ata bëheshin më të aftë në gjermanisht.
‘Rilidhja e trurit’ do të thotë që strukturat neuronale të trurit ndryshuan fizikisht. Ky proces – i quajtur neuroplasticitet – është mekanizmi që qëndron në themel të të nxënit.
Prandaj, të mësuarit e një gjuhe të re kërkonte mënyra të reja që truri i pjesëmarrësve të kodonte, ruante dhe merrte informacione të reja gjuhësore.
“Strukturisht, [të mësuarit e një gjuhe] rrit strukturën e lëndës gri në fushat që lidhen me përpunimin e gjuhës dhe funksionin ekzekutiv”, tha Jennifer Wittmeyer, një neuroshkencëtare njohëse në Kolegjin Elizabethtown në Pensilvani, SHBA.
Të mësuarit e gjuhëve që në fëmijëri është një avantazh, sepse truri i fëmijëve është më i adaptueshëm dhe reagon më natyrshëm ndaj gjuhëve të reja. Studimet tregojnë se gjuha amtare përpunohet me më pak përpjekje, ndërsa gjuha e dytë te të rriturit kërkon përshtatje me strukturat ekzistuese të trurit.
Fëmijët mësojnë gjuhë më lehtë sepse nuk përkthejnë nga gjuha amtare dhe thithin më shpejt tingujt, fjalët dhe gramatikën. Truri i tyre i pazhvilluar plotësisht ka më shumë plasticitet, ndërsa truri i të rriturve është më i ngurtë.
Sa i përket inteligjencës, shumëgjuhësia mund të përmirësojë aftësi si kujtesa dhe zgjidhja e problemeve, por nuk ka prova të qarta që poliglotët janë më të zgjuar. Diferencat mund të ndikohen edhe nga faktorë si arsimi dhe mjedisi. Megjithatë, të mësuarit e gjuhëve të reja sjell përfitime kulturore dhe përvoja të reja jetësore.
